Her ne kadar Türkiye'de çok yabancı bir kavram olsa da internet sitelerinde "erişilebilirlik" ("accesibility") diye bir kavram vardır. Burada amaçlanan, gerekli uzuvları olmayan (örn: âmâ, bazı uzuvları olmayan) ziyaretçilerin internet sitelerinden en yüksek faydayı sağlamasıdır. Bu konuda onlara yardımcı olmak için sitenin teknik altyapısında yapılması gereken birçok ayar vardır. Bu yazımızda bu konuda birçok bilgi paylaşacağız. Engelli vatandaşları koruma ve güvence altına almakla yükümlü olan devletimiz, bu konuda bir genelde de yayınlamış durumdadır:

Kamu Kurumları İnternet Siteleri Standardizasyonu Destek Sitesi Erişilebilirlik


Sitelerde %100 erişilebilirlik durumu şimdilik söz konusu olamıyor. İnternet tarayıcılarının farklı davranışları yüzünden çoğunlukla. Siteyi tasarım olarak erişilebilir kılmak yetmiyor içerik girişlerininde erişilebilir olarak girilmeye devam edilmesi gerekiyor.

Sitelerde bu ayarların yapılmış olmasına ihtiyaç duyan ziyaretçilere karşı bu konudaki sorumluluğumuzun farkındayız. Fakat endüstri standartları tam olarak oturana kadar bu konuda bir takım eksilikler olacaktır. Erişilebilirlik ile ilgili tüm gelişmeleri takip etmeli ve yenilikleri tüm sitelerimize uygulamalıyız.

Dünya genelinde erişilebilirlik standartları Section508 ve W3C’nin belirlediği normlarda düzenlenmektedir. Fakat piyasadaki farklı tarayıcılar ve farklı metodlar nedeniyle %100 uyumluluk söz konusu olamamaktadır.

Bir diğer konuda erişilebilirlik kavramının iki yönünün olması. İlk olarak sitenizi erişilebilir olarak tasarlanması sonrasında da içerik girişleri yapılırken de erişilebilirlik standartlarına uygun olarak girilmesi.

Internet sitelerinde erişilebilirlik standartları ile ilgili yapılması gereken çalışmalar aşağıda listelenmiştir.

Tasarım Çalışmaları Kapsamında Yapılması Gerekenler

Site mizanpajının tamamen CSS ve XHTML ile yapılandırılması ve içeriklerin doğru sıra ile görüntülenmesi gerekmektedir. Bunun gerekçesi şu şekilde ifade edilebilir... Uzuvları olmayan ziyaretçiler çeşitli donanımlar yardımı ile tek tuş (TAB tuşunu) kullanarak sitede gezmelerini sağlamak adına içeriklerin belli bir sıra ile dizilmesidir.

Görme engelli vatandaşların ekran okuyucularının (en popüler olanı Jaws Screen Reader) yardımı ile site içeriklerini anlamlı ve sıralı şekilde okunmasını sağlamaktır.

Artık standart hale gelen üst ve yan navigasyon menüleri ile ilgili olarakta yapılması gereken en önemli uygulama yan navigasyon menülerini sağa almak olmalıdır. Aksi takdirde içeriğe geçişlerde sıkıntılara neden olmaktadır.

(Resim 1)
Aşağıda web sitesinin normal görünüşü bulunmaktadır.



(Resim 2)
Burada ise görme engelli ziyaretçilerin ekran okuyucularının siteyi algıladığı şekli görmektesiniz.

Engelli kullanıcılar sitede tab tuşu ile ilerlerken yaşanan en önemli sorun navigasyon butonlarını her sayfada tekrar tekrar görmeleri ve teker teker geçmek zorunda olmalarıdır. Bu nedenle her sayfada navigasyondan içerik bölümüne bir kısa yol butonu konmuştur bunu genelde normal kullanıcılar farketmezler. Yukarıda Resim 2 de sayfanın ikinci öğesi olarak “Navigasyonu geç içeriğe atla” butonunu görebilirsiniz ( Kriz nedeniyle “acil durum açıklamasının” altına alınmıştır. Standard şartlardan ilk sırada yer almaktadır). Ayrıca site tasarımında mümkün olduğunca tablo kullanımından kaçınılmalı ve sadece içerik görüntülenmesi amacıyla tablo kullanılmalıdır.

Formlar

Site genelindeki formların “Label” etiketlerinin “for” niteliğine ilgili form alanın “id” sinin atanması. Bu işlemle “tab” tuşu ile site gezilirken ilgili form elemanın labelına tıklandığında elementine fokus olur.

Resimler / Görüntüler

Site genelinde içerik veya butonlarda kullanılan imajlara “alt” etiketi ile görselin içeriği hakkında bilgi verilmesi gerekmektedir. Bir ekran okuyucu bir imaj gördüğünde “alt” etiketinde yazanları okur. Bu bilgi o görselin neye ait olduğunu açıklar. Örneğin resimde Abant gölü manzarası varsa “alt” etiketinin içeriği “Abant Gölü Manzarası” şeklinde olmalıdır. Benzer şekilde resim üzerine link verilmesini sağlayan “image map” de de alt etiketlerine dikkat edilmelidir.

Flash Uygulamalar

Flash uygulaması XHTML den bağımsız olarak kendi erişilebilirlik standartları yer almakla birlikte genellikle benzer konulara temas etmektedir. Ek olarak gezinme işlemini sağlayan navigasyonlarda her işleme bir kısa yol tuşu atanabilir. Fakat uygulamaların farklı amaçlara hizmet vermesi nedeniyle yaygınlaşamamıştır.

Tablolar (HTML)

Yukarıda da belirttiğimiz gibi tablolar tasarım araçı olarak kullanılmamalı sadece verilerin düzenli görüntülenmesi amacı ile kullanılmalıdır. Başlık sütunları ve satırları ifade edilmelidir. Tablodaki verilerin neyi içeridiğine dair bir özet bilgi verilmelidir.

THY.com site tüm kurallara ve standartlara uygun olarak hazırlanmıştır.

Kaynaklar

http://www.w3.org/WAI/GL/508/508-UAAG.html

http://www.section508.gov

Yazının Kaynağı: tevfikret.com